Krispijn B. • @Frank Doff het EPA advies is inderdaad een mooi voorbeeld, dat aan te grijpen is voor het doen van een goed bod om extra omzet te halen (en weg te halen bij de energiesector, raakvlak met thema substituten) bij klanten. Wat mij opviel bij mijn EPA advies was dat een zonneboiler werd afgeraden, vervanging van de VR ketel door een HR ketel niet echt actief werd aangeraden en er voor een C label woning geen maatregelen paraat bleken met een terugverdientijd korter dan 15 jaar. De HR ketel en zonneboiler zijn er toch gekomen, en de energierekening is fors teruggelopen.

Wat ik als particulier mis zijn bouwpartijen die alle onderdelen van m'n huis integraal aanpakken. Van energiebesparing tot energieopwekking (zowel gas als elektrisch). Ik zie de eerste pogingen op de consumentenmarkt voor het bieden van totaaloplossingen wel ontstaan, denk bv. aan Waifer, Zonline en Qurrent.

Het helpt natuurlijk als je financieel vanuit de overheid gestimuleerd wordt tot verduurzaming, bv. door lagere overdrachtsbelasting, lagere OZB, vergroeninng van hypotheekrenteaftrek of lagere btw op verduurzamingsmaatregelen. Ipv gestraft doordat de hogere waarde van het huis tot een hogere OZB en overdrachtsbelasting leidt.

Overigens worden mijn buren niet warm of koud van het geld dat ze jaarlijks naar het energiebedrijf brengen, die willen weten of hun huis comfortabeler wordt om in te wonen.

Mark Jan K. • Het investeren in duurzaam renoveren komt deels uit visie van de opdrachtgever. Een pand gaat op lange termijn meerwaarde krijgen met een hoger label. Ook exploitatiekosten verlagen door energiebesparing kunnen een belangrijk argument zijn. Maar het belangrijkste moet toch komen uit het stimuleren van investeerders door groen financieringen met fiscale voordelen en aantrekkelijke terugverdientijden. Banken moeten bij het beoordelen van aanvragen kijken wat het de klant oplevert in besparing op inkoop van energie dus lagere exploitatielasten. Ook worden door lagere rentes aan te bieden terugverdientijden korter en investeringen interessanter.

Al B. • Duitsland is in vergelijking met Nederland meer duurzaam , maar ik geloof niet dat 20 % van de stroomproductie daar van de zon afomstig is.

Marjet R. • Allemaal hartelijk dank voor jullie reacties zover. Zitten zeker interessante aanknopingspunten tussen en we gaan ze allemaal nog nader bekijken. Wellicht ten overvloede onderstaand iets meer ingezoemd waar we met deze discussie naar toe willen.

Waar wij naar op zoek zijn, zijn vooral die oplossingsrichtingen die ertoe bijdragen dat alle gebouweigenaren in één keer staan te springen om hun gebouwen te willen verduurzamen. (Bescheiden doel toch!).

Het gaat dus om visies en ideeën over hoe we verduurzaming van de bestaande gebouwen kunnen opschalen. Het gaat niet om het daadwerkelijk verduurzamen en welke uitvoering etc. je daar voor kiest, maar om het voorproces. Hoe kun je zorgen dat we met zijn alleen meer gaan/willen verduurzamen.

Wat zijn daarvoor oplossingsrichtingen en indien de oplossingsrichtingen met houding en gedrag te maken hebben hoe we deze houding en gedrag ook kunnen beïnvloeden. Welke businesscases maken het voor iedereen aantrekkelijk om in actie te komen?

Jullie aanvullende reacties zien wij met belangstelling tegemoet!

Krispijn B. • Naar mijn mening zul je dan een verschil moeten maken tussen de zakelijke markt en de particuliere markt. In de zakelijk markt gaat het zoals Mark Jan Koldijk al zegt over goede terugverdientijden en financieel interessante proposities. In de particuliere markt gaat het veel meer om beleving. Ik heb althans nog nooit discussie gehoord over de terugverdientijd van een keuken of badkamer. Daar wordt grif 5 tot 30 duizend Euro aan besteed. Tijd dat de marketing van verduurzaming van particulier woningbezit in de leer gaat bij de keuken- en badkamerwinkels. Of beter nog bij Apple, want die werken echt niet met een kostprijs plus model voor hun nieuwste iPhone.

Rosalinde Klein Woolthuis van de VU/TNO heeft daar goede gedachten over en heeft recent onderzoek gedaan naar welke innovaties wel werken in de bouw en waarom. Ik weet niet of het onderzoek al beschikbaar is. In januari heeft Stichting Vernieuwing Bouw er wel een bijeenkomst aan gewijdt.

Errol O. • reactie op bericht van Ali: 20% van de stroomproductie is groen, niet perse van zonnepanelen

Beate B. • @Errol @Ali

ter info:

EE-Anteil 2012 in Deutschland über 29 %
12.2.2012
Merit-Order Effekt bringt Strompreisentlastungen

Es kommt immer wieder wie z.B. momentan vom Wirtschaftsministerium Kritik an den Erneuerbaren Energien, und hier insbesondere an der Photovoltaik. Dabei ist einer der angebrachten Punkte, dass man für das eingesetzte Geld keine entsprechende Gegenleistung bekommen würde.

Legt man die Prognose der Übertragungsnetzbetreiber für 2012 zugrunde ergibt sich eine Stromerzeugung aus Erneuerbaren Energien von 113,5 TWh. Die Kosten für den Erneuerbaren Strom werden auf die nichtprivilegierten Letztverbraucher umgelegt. Es ergibt sich eine Quote von ca. 29,4 % Strom aus Erneuerbaren Energien für Verbraucher die durch die EEG-Umlage von 3,592 Cent/kWh auch dafür bezahlen. Damit sind die Erneuerbaren Energien 2012 für Privathaushalte mit Abstand der größte Energielieferant vor den fossilen und nuklearen Stromerzeugern.

Stromintensive Unternehmen die lediglich eine reduzierte EEG-Umlage entrichten müssen verbrauchen ca. 17,7 % des Stroms, beteiligen sich allerdings lediglich mit ca. 0,3 % an den daraus entstehenden Kosten. Gleichzeitig profitieren diese Unternehmen über den Merit-Order-Effekt noch zusätzlich von der Energiewende. Strompreisentlastungen von ca. 430 Mio. € stehen lediglich ca. 42 Mio. € Kostenbeteiligung gegenüber.

Normale Bürger bezahlen über die EEG-Umlage also nicht nur den Ausbau der Erneuerbaren Energien in Deutschland sondern subventionieren 2012 gleichzeitig noch die stromintensiven Unternehmen mit ca. 390 Mio. €.

Weitere Informationen zu den Prognosen der Übertragungsnetzbetreiber für 2012 erhalten Sie beispielsweise hier.

Solid

Artikel teilen: GastautorIn: Stefan Soehnle/ solid GmbH, Solarenergie Kompetenzzentrum für oekonews.

Bert P. • Naar mijn mening zou in de eerste plaats de voorlichting naar particuliere woning eigenaren toe moeten verbeteren. De nadruk wordt nu vooral gelegd op het zelf opwekken van energie , terwijl die zou moeten liggen op de eerste stap van de Trias Energetica nl ; het verminderen van de warmtevraag door het verbeteren van de isolatie waarde van de schil. Comfort verbetering is daarbij een belangrijk argument. Vervolgens zou de opdrachtgever terecht moeten kunnen bij één aanspreekpunt dat alle zaken voor hem regelt ; van een advies, waarin investeringen en besparingen inzichtelijk worden gemaakt, tot en met de uitvoering. Daarbij zijn kleinere, vaak locale bedrijven meer geschikt en flexibeler in te schakelen dan grote. Kortom de informatievoorziening en uitvoering zijn versnipperd en maakt het moeilijk voor de opdrachtgever een keuze te maken

Ariane L. • Precies @Bert ... dit heb ik ingebracht in de andere discussie die hier loopt en eigenlijk beide over het zelfde gaan erg onhandig.

de link naar het boek EEN HUIS VOL ENERGIE geeft goede consumenten informatie http://energiesprong.nl/wp-content/uploads/2011/10/Huis_vol_Energie2011.pdf

Ik denk ook dat we vooral van het onderwerp energie af moeten en over moeten naar woonkwaliteit wat refereert aan gezondheid, zorg voor je zelf en je leefomgeving, besparen leer kijken met een 360 graden bril en grensoverstijgend (of branche overstijgend / keten overstijgend etc.....

Theo B. • @Ronald van Warmerdam: Ik heb de sites van Co-green afgespreurd, maar mis de essentie. Zou je die kort kunnen uitleggen? Misschien iets te ingewikkeld voor een simpele ziel als ik.

Theo B. • Terug naar de vraag van 7 dagen geleden: ideeën en suggesties om bestaande woningvoorraad sneller te verduurzamen.
Hierbij zijn 2 groepen klanten te onderscheiden: Huurders en woningbezitters

1. Huurders

Door de wijziging in huurbeleid worden corporaties nu stap voor stap gedwongen om daadwerklijk zich te bemoeien en in te zetten om hun woningbestand, te verduurzamen. Door dit beleid (huurverlaging bij woning met een laag-label) scherper op te zetten, zullen corporaties eindelijk een werkelijke prikkel krijgen om hun voorraad te verduurzamen.
Het werkelijk verduurzamen zal vooral door industriële partijen met innovatieve producten en technologiën gedaan kunnen worden. Die zullen niet elk project weer als een nieuwe uitdaging zien, maar daadwerkelijk het proces beet pakken, organiseren, verbeteren en van handige tools voorzien.
De ingrepen zouden zelfs uit een fonds betaald kunnen worden. Maatschappelijk-duurzaamheids-fonds waarbij bij een terugverdientijd van < 20 j. een rendement van 5% wordt gemaakt. Kan worden betaald uit enerzijds de energierekening, anderzijds uit de waarde vermeerder gedurende de looptijd, door de corporatie.

1. Particulieren

Ook hier zou een vergelijkbaar mechanisme t.a.v. financiering kunnen ontstaan. Deels financiering en deels uit de energierekening. Hier is het minder//niet mogelijk om met industriële partijen aan de gang te gaan, alleen bij voormalige premie A woningen of andere rijtjes woning. Deze groep zou zeer zeker benaderd en op gepakt kunnen worden, waarbij je toch ziet dat een groep van particulieren erg moeilijk in een collectief te pakken is.

Om dit te versnellen:
Pilot, voorbeelden, laat mensen het beleven en zien wat een renovatie kan doen bij een woning (zie link: http://www.renda.nl/passiefhuisrenovatie.238464.lynkx?utm_campaign=07februari2012&utm_content=Nieuws&utm_medium=email&utm_source=nieuwsbrief)

Onafhankelijkheid (los van alle lobbies als installatie, beton of energie)
Daarnaast zou je mensen, daadwerkelijk onafhankelijke mensen (probeer dat zelf te zijn, maar ben dat ook niet) echte BEST PRACTICES laten opstellen. In Nederland gaan we vooral voor de korte successen bijv. niet al te hoog isoleren en toepassing van een warmtepomp, waarbij de bewoner uiteindelijk over 10 jaar toch tegen een toren hoge energierekening zit op te kijken.
Kijk daarom naar landen om ons heen. Duitsland, belgie, Zwitserland, waar daadwerkelijk goede berekening en systemen ontstaan die een echte invloed hebben op het energie gebruik. Daarnaast ook detaileringen voorschrijving om tot een goede isolatie, warmtebruggen vrij, zondertocht een huis kunnen neerzetten. De berekende waarde van het energieverbruik komt dan ook echt uit (niet zoals onze EPC die verkracht wordt door allerlei 'gelijkwaardigheids beginsles'.

Misschien kunnen we met de kennis die op dit forum aanweizg is een 'best practice' boek maken? Op basis van argumenten is zou dan een waardering gemaakt kunnen worden.
gr. Theo Bouwman
+31 6 515 609 38

Bert P. • neemt u mij niet kwalijk voor de woorden. Ik krijg in veel discussies , waaronder ook deze weer, het gevoel dat de consument of particuliere woning- eigenaar, zo u wilt, een debiel is die niet weet wat er te koop is; dat weet ie wel degelijk. Alleen wat is zijn incentive om te zeggen : ik ga mijn woning is laten isoleren( en het wooncomfort verbeteren ) Ik ken heel veel mensen die het allemaal wel best vinden zo . In een van eerste posts werd al gezegd dat de aansporing ligt bij het geld, maar ook bij wat hip is of niet. Een andere reageerder maakte de vergelijking met Apple. Mensen willen dingen waarmee ze zich kunnen onderscheiden en dat is niet een huis dat is geïsoleerd. ' leuk man ' Wat maakt die mensen een paar honderd euro besparing nu uit op hun inkomen en dan al die rompslomp eromheen. ( Als je met MMM in zee gaat ben je al een paar honderd euro kwijt aan de verplichte keuring ) CO2 reductie ? Interesseert niemand wat tot het moment dat het werkelijk impact heeft. (zie ozon ) Een uitdaging voor marketeers is; het product zodanig verkopen dat mensen het wél stoer gaan vinden om een geïsoleerd huis te hebben. Geld is niet het probleem , want dat hebben ze zat.
Voor de woningen van huurders lopen al jaren programma' s. Paar euro per maand huurverhoging en het komt vanzelf weer terug bij de corporaties . En als ze niet met een hedge fonds in zee gaan houden ze voldoende over om ook de volgende slag weer te maken
Rocket sience, zoals velen het willen doen voorkomen , is het niet. Eigenlijk is het super simpel.

Theo B. • Bert, zie je commentaar; JE HEBT GELIJK
Maakt het hip en fancy, ontwikkel een app, maar laat ook zien wat een werkelijk plezierig en gezond binnenklimaat voor effect heeft.

HET IS OOK SUPER SIMPEL. Daarom verbaas ik mij ook over de hoeveelheden bouwvergaderingen en besprekingen om iedere keer het wiel opnieuw uit te vinden, waardoor een renovatie project voor het zelfde geld veel completer (lees hoogwaardigere isolatie), met een doorlooptijd van een paar dagen, zouden kunnen worden uitgevoerd

Ronald V. • @theo Bouwman. Misschien kan iemand van Co.-green zich mengen in de discussie. Maar in essentie kwam het er op neer dat alle meerkosten voor het verduurzamen en klimaatneutraal maken (ca 15.000 per woning) op de een of andere wijze werd bespaard, anders gefinancierd of door efficiëntie werden opgelost. Voilà! Duurzaamheid NIET duurder.

Jeroen B. • Ik kom in bovenstaande posts heel vaak de begrippen versoepeling en regelgeving tegen. Terecht. Wat mij namelijk opvalt is dat we een bouwbesluit hebben dat rigide rigide is EN dat we daarnaast ook nog te maken hebben met lokale eisen vanuit o.m. de brandweer. Ze mogen (volgens mijn informatie) geen zwaardere eisen stellen, maar doen het toch! (een goed voorbeeld hiervan is de hele VTTI discussie bij tunnels waardoor de "landtunnel" bij Oudenrijn nu pas open gaat, of de constante problemen bij de tunnel in Roermond). Het zijn dit soort aspecten die het ontzettend moeilijk maken"multi-inzetbare gebouwen te ontwikkelen die gedurende hun lifecycle meerdere bestemmingen hebben zonder drastisch aangepast te moeten worden. Een ander voorbeeld is "studentenbedrijfshuisvesting". Er staan (binnenstedelijk) genoeg gebouwen leeg waar een dergelijk initiatief kan landen, alleen komen er dan eisen ten aanzien van bijvoorbeeld de parkeernorm om de hoek kijken die rigide geahnteerd worden. Kijk naar het gebruik en stel daar als (lokale, provinciale, landelijke) overheid voorwaarden aan. En doe dat centraal, laat niet iedere instantie "nog een plasje plegen" over de te stellen voorwaarden. VOlgens mij ben je dat transparant op behoefteniveau bezig en komen er mogelijkheden om de hoek kijken waarvan we nu alleen nog maar durven te dromen.

Marijke V. • Om een kort antwoord op de vraag te geven. De belemmeringen die op korte termijn weggenomen dienen te worden is de idee dat enkel techniek kan zorgdragen voor de verduurzaming van de bouw. Een prettige harmonisch ontworpen omgeving is draag veel bij aan de duurzaamheid van de bouw. Immers indien een omgeving technisch zeer duurzaam is maar visueel niet duurzaam dan zal de duurzaamheid toch beperkt zijn.

Jos L. • Dag Marjet,
Een probleem met je thema is dat je echt goed moet definieren wat verduurzaming nu eigenlijk is. Ik merk het al een beetje aan de eerste reacties en ook je eigen inmenging.
In de kern gaat het m.i. om vastgoed dat met graagte wordt gebruikt en tevens geen negatieve sporen nalaat. Dat betekent dat de gebruiker centraal moet staan, maar tegelijkertijd durf ik te beweren dat dat heel vlug is gezegd, maar ook dat wij (in het algemeen, maar zeer zeker in de bouwwereld) nog absoluut niet weten wat de gebruiker wil. Wie is de gebruiker eigenlijk?, moet ik de leerlingen van de school vragen wat ze willen bij de aanstaande renovatie? Leerlingen die er niet meer zijn als de school is verbouwd? Moet het wel blijvend een school worden? Als ik alternatieve toekomstscenario's heb, wie is dan de gebruiker? Hoe ontwikkel ik iets voor een anonieme gebruiker?
Moeten we wellicht leren van industriele marketing en productontwikkeling? Kortom, de meesten zijn onbewust incompetent (want we bouwen en transformeren wel gewoon ook al weten we niet wie de gebruiker is en als we het wel weten is het meestal alleen de eerste gebruiker en ook nog alleen in de startsituatie). Sommigen zijn al bewust incompetent (Ik refereer aan Maslow). Breeams, Greencalcs en GPR-gebouw zijn alle incomplete en op niet al te lange termijn ook achterhaalde meetmethodieken. Het middel is nu al doel geworden en daarmee is het al nauwelijks van waarde. Mijn opvatting is dat we proberen iets in puntensystemen te vangen dat in werkelijkheid veel meer fuzzy logic is. Energie is overigens wel een meetbare grootheid en zeker ook een belangrijke. Tegelijkertijd op de heel lange termijn weer geen probleem. Als we de zon en andere duurzame bronnen goed gaan gebruiken tenminste.
Mijn opvatting is dat de technische invulling wel komt (bijv. door samenwerking politiek, bedrijfsleven en wetenschap) en ook mogelijk is. Ik wil het zeker niet onderschatten, maar het hoofdprobleem zit niet in de technische invulling. Hoofdzaak is wel dat we eerst bewust incompetent moeten worden en vandaar uit bewust competent. Er is wat mij betreft nog veel kat uit de boom kijk gedrag, Het moet wel, als het gebeurt ga ik wel mee, zoiets. De omslag naar duurzaam gedrag gaat daarmee ontzettend lang duren. Dat kunnen we ons niet permitteren.
We moeten dus op grote schaal wat aan de bewustwording doen. Verder lijkt niemand eigenaar van het probleem. Onze rollen zijn verdeeld, versnipperd. Iedereen is slechts een radertje in de grote machine. Dat leidt op zijn gunstigst tot suboptimale ontwikkelingen. Innovation by addition zoals ik het zelf noem. De leverancier van de innovatie wordt er wellicht blij van, maar de bouwwereld schiet er nauwelijks mee op. Door de bril van de bouwer, ontwerper of gebruiker gaat het slechts om 'dingetjes'. Ik heb Slimbouwen ooit bedacht om partijen een gemeenschappelijke focus te geven en waarmee je wel grote (duurzaamheids) klappen geeft. Inmiddels is met name het afgelopen jaar het aantal aangeslotenen fors gegroeid (van 10 naar meer dan 50). Er is ook al een slimrenoveren en ook in bredere zin zijn we actief in transformatie en visie vorming. Dat terzijde. Het gaat om het belang van een partij-overstijgende visie. Dat is nodig om de versnippering te doorbreken en daarmee krachten te bundelen en stoom te maken.
Kort gezegd:
Doe wat aan de bewustwording (herken/erken het probleem, zowel maatschappelijk als voor wat betreft het bestaansrecht van de ondernemers);
Doorbreek de versnippering, bijv. met Slimbouwen en/of ActiveHouse (een Deens initiatief);
Bundel bedrijven en wetenschap en politiek (overheid) in dialoog en aktie (naar het voorbeeld ActiveHouse)
Hopelijk kun je er wat mee!
Groeten,
Jos Lichtenberg

Marjet R. • Allen weer hartelijk dank voor je reactie. Ook Jos. Ik ben het met je eens bundeling is heel belangrijk. Aan de andere kant geloof ik ook erg in marketing. Wat daarvoor al door diverse heren en dames - in andere woorden - wordt onderschreven.

Ik wil graag een lijstje aan jullie voorleggen met suggesties van de uitdagingen waar we het hier over hebben. Missen er zaken? Wat zijn per thema de grote belemmeringen die weggenomen moeten worden?

We hebben het nog altijd over opschaling en niet over technische uitvoering. Bovendien focussen we voor een groot deel met duurzaamheid in dit thema op energie. Uiteraard dat is niet de gehele uitdaging, maar je moet ergens beginnen en zaken ook kaderen wil je concrete output krijgen. En dat is wel het doel.

Omschrijving van de uitdaging:

Kennis en houding bij eigenaren en gebruikers
a. Wat kan/moet ik doen?
b. Wie kan dat goed doen?
c. Hoe zit het met de terugverdientijd van mijn investeringen?
d. Etc.

Klantgerichtheid
a. Hoe beperk je overlast?
b. Hoe maak je het makkelijk en aantrekkelijker voor mensen?
c. Hoe speel je in op diverse behoefte (wat zijn motivatoren voor mensen om het te doen, portemonnee, goed gevoel over zichzelf/pochen naar vrienden, intrinsieke behoefte duurzaamheid etc.)
d. Etc.

Kennis bij verwerkers
a. Hoe zorg je dat bouw- en installatiebedrijven meer kennis hebben over het aanbod van duurzame maatregelen?
b. Hoe zorg je dat de kwaliteit omhoog gaat van het verwerken?
c. Hoe zorg je dat ze die kennis ook aan potentiële opdrachtgevers overbrengen?
d. Etc.

Wet- en regelgeving
a. Wat kun je op het gebied van wet- en regelgeving doen, zodat mensen moeten/kunnen of willen investeren in duurzame maatregelen?
b. Etc.

Financiering
a. Welke financieringsconstructies zijn denkbaar om investeringen in duurzame maatregelen aantrekkelijker te maken?
b. Etc.

Samenwerking
a. In welke mate is samenwerking noodzakelijk om tot opschaling te komen en welke partijen dienen elkaar daarvoor te vinden?
b. Etc.

Ik zie jullie input weer met belangstelling tegemoet!
Marjet

Marc V. • Het is zoeken naar de trigger waardoor consumenten ander gedrag gaan vertonen. Wanneer je de woning beschouwt als een consumentengoed is het interessant om te kijken naar de invloed van de invoering van energie labels (E.L.) bij andere consumentengoederen (witgoed in 1996 en personenautos in 2001) op het koopgedrag.
Dan zie je dat op dit moment 95% van de verkochte wasmachines en vaatwassers E.L. A. hebben. Voor de wasdrogers is dit slechts 5%. ( wasdrogers op gas en warmtepomp technologie zijn nog een te duur alternatief en het is lastig om gasleiding aan te leggen naar de wasdroger).
In de periode van 2008-2010 is het %-verkochte personenauto's met E.L. A. verdrievoudigd (11% -> 29%). De financiele prikkel BPM heeft als katalisator niet alleen een gedrachtsverandering tot gevolg gehad bij de consument maar zeer zeker ook aan de zijde van de producenten. Het gamma auto's met E.L. A. wordt alleen maar groter.

Wat leren we hiervan en kunnen we in het verlengde hiervan maatregelen treffen welke de bestaande woningen verduurzamen?

Zoals reeds eerder aangegeven zie ik mogelijkheden voor koppeling van het E.L. van een woning en reductie van overdrachtsbelasting. Hoe beter het E.L. hoe lager de overdrachtsbelasting. Wanneer banken met een Energielabelstap-krediet bovenstaande financieel willen ondersteunen moeten we een verandering in gedrag kunnen creeren.

Gr.

Marc

Henk B. • @ Mark Heb zelf een gasdroger en dat bevalt goed. De meerkosten vind ik ook nog wel meevallen. Bij mij staat de droger naast de gasketel en dat is toch wel vaker het geval.
Bij mij kan de het aardgas na verbranding direct nuttig gebruikt voor drogen. Bij electrisch drogen hou je van de elektticiteitscentrale ~40% elektra over van 100% input primair. De warmte gooien we meestal weg bij de centrale. Vervolgens ga je hoogwaardige elektra weer omzetten naar warmte. Ik heb bij deze droger echt het gevoel met relatief weinig extra investering substantieel mee te doen aan CO2 reductie.