Clarification added July 25, 2008:

Dit is in mijn ogen de meest beknopte beschrijving van opvoeden/opleiden. Hierin komt ook de cruciale paradox van opvoeding naar boven, namelijk die tussen leiden/sturen als middel en vrijheid/zelfstandigheid als doel. Je legt regels vast met de bedoeling dat de lerende zelf leert zichzelf regels op te leggen.
Opleiden is dan ook niet vrijblijvend. De leraar draagt een verantwoordelijkheid omdat hij/zij bepaalt op welke manier hij/zij de lerende tot vrijheid wil brengen. De leraar moet zich bewust zijn van de eigen denkkaders want die zal hij/zij al dan niet bewust overdragen aan de lerende.
Ook de lerende draagt hierin verantwoordelijkheid. De leerling moet het project van de leraar in de eerste plaats aanvaarden. Het besef moet groeien dat de leraar vanuit de eigen subjectiviteit de lerende wil brengen tot zelfstandigheid. De lerende zal zich dan ook moeten leren losmaken van de leraar.